Тауда туған баланың
екі көзі таста.
Ашаршылықта туған баланың
екі көзі аста.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өскен ортасы оның мінезі мен аңсарын қалыптастыратынын білдіреді. Тауда туған бала табиғатқа, тасты жерге, қатаң тіршілікке үйреніп өседі, сондықтан оның назары да сол ортаға бейім болады. Ал ашаршылық көрген жерде туған бала үшін ас-су, тоқшылық, ырыс-құт ең қымбат нәрсе болып сезіледі. Яғни, адам нені көп көрсе, соған көзі де, көңілі де ауып тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тауда туған бала» — қиын, қысталаң, табиғаты қатал жерде өскен жанның бейнесі. «Екі көзі таста» дегені оның тасты жерге, таудың қысаң тіршілігіне әбден үйренгенін аңғартады. Ал «ашаршылықта туған бала» — жоқшылықты бастан кешкен адамның бейнесі, «екі көзі аста» деуі оның ас пен тоқшылықты ерекше қадірлейтінін көрсетеді. Бұл жерде «көз» сөзі тек көру мүшесі емес, адамның ынта-ықыласы, қалауы деген астарлы мәнде қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам баласының тәрбиесі мен тәжірибесі өмірлік талғамына әсер ететінін түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, бала кедейлікті көріп өскен болса, ол ержеткенде ақшаның қадірін жақсы түсініп, ысыраптан сақ болады. Бұл — адамның өмірлік көзқарасы ортаға қарай қалыптасатынын дәлелдейтін сөз.
eki kózi tasta.
Asharshylyqta týǵan balanyń
eki kózi asta.