Тақыр кедейдің ұйқысы тыныш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тақыр кедейдің ұйқысы тыныш деген сөздің тура мағынасы — дүние-мүлкі жоқ, байлығы аз адамның уайымы да аз болады. Астарлы мағынасы — мал-мүлік, дүние жинаған адамның қорқынышы, жауапкершілігі, жоғалтып алам ба деген алаңы көп; ал ештеңесі жоқ кісі ондай күйзелісті сезіне бермейді. Бұл мақал кедейлікті мадақтамайды, тек адамның тыныштығы көбіне артық дүниеге тәуелді екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тақыр кедей» — барынан айырылған, қарапайым тіршілік кешкен адам бейнесі. «Ұйқысы тыныш» деген тіркес жан тыныштығын, алаңсыз күйді білдіреді. Яғни дүние көбейген сайын сана да көбіне көбейіп, уайым да қосылады деген ой бар. Халық мұнда байлық пен тыныштық әрқашан қатар жүрмейтінін астарлайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал артық затқа, қарызға, кредитке немесе материалдық бәсекеге тым байланып қалмауды ескерткенде қолданылады. Мысалы, кей адам қымбат көлік алуға асығып, ай сайын төлемнің салдарынан мазасызданып жүреді; ал қарапайым өмір сүретін жан тынышын сақтайды. Сондықтан мақал адамның ішкі тыныштығы байлықтан да қымбат екенін еске салады.