Сүзеген сиырға Қүдай мүйіз бермейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — сүзеген, яғни ашулы, басқаға мүйізімен тиісетін сиырға Құдай мүйіз бермейді деген ой. Астарлы мағынасы — мінезі қатал, зияны көп, қолына күш түссе оны теріс пайдаланатын адамға үлкен мүмкіндік, билік не артық құрал берілмейді. Халық мұнда жаман пиғылдының жолы бөгеліп, оның қулығы не зорлығы іске аспай қалатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сүзеген сиыр» — өз шамасынан асып, айналасына кесірін тигізетін адам бейнесі. Ал «мүйіз» — күштің, биліктің, қарудың немесе артық мүмкіндіктің символы. Сиырдың мүйізі болмаса да, мақал оны бейнелі түрде айтып, қауіпті мінезді адамның қолы қысқа болатынын көрсетеді. Яғни табиғаттың өзі теріс ниетті күшейтпей, шектеп қояды деген түсінік бар.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал мінезі ауыр, біреуге үстемдік көрсеткісі келетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста өзгелерді қорқытып, өз пайдасына ғана жүруге тырысқан қызметкерге басшылық маңызды жауапкершілік бермей, алдымен сенімін тексереді. Сонда жұрт: «Сүзеген сиырға Құдай мүйіз бермейді» деп, теріс мінездің бәрібір шектелетінін айтады.