Сүйек тамыр сүйенісіп күн көрер,
Ауыз тамыр айтысып, ақысын алар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тіршілігіне қажет екі түрлі байланысты салыстырады. «Сүйек тамыр» — туыстық, жақындық, өзара сүйеніш. Туыстар бір-біріне арқау болып, қиын кезде қолдау көрсетсе, күн көруі жеңілдейді. Ал «ауыз тамыр» — сөзге, келісімге, қатынасқа негізделген байланыс. Онда адамдар сөйлесіп, тартысып, өз мүддесін қорғайды, еңбегінің не пайдасының ақысын алады. Яғни, кей қатынас жүрек жақындығымен, кей қатынас есеп пен келісіммен орнайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сүйек» сөзі — қандас, туыс жақындығын білдіретін бейнелі ұғым. «Тамыр» — түбір, байланыс, арқа сүйер тірек деген мағына береді. «Сүйенісіп» — бір-біріне демеу болуды аңғартады. Ал «ауыз тамыр» ауызша сөйлесіп, сауда, жұмыс, келіссөз арқылы байланысатын адамдарды меңзейді. «Айтысып» сөзі сөз таласын емес, шартты анықтап, өз құқығын талап етуді білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал туыстық пен іскерлік қатынастың айырмасын түсіндіруде қолданылады. Мысалы, бір адам ауылдағы ағайынның көмегімен үйін салып алады, ал жұмыс орнында келісімшартпен істеп, еңбекақысын алады. Демек, туыстық — сүйеніш, ал іскерлік қатынас — әділ есеп пен өзара шартқа негізделеді.
Aýyz tamyr aıtysyp, aqysyn alar.