Соқырдан қарауыл қойсаң,
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал басшылыққа, жауапты іске білімсіз, көрегенсіз адамды қоюдың қауіпті екенін ескертеді. Тура мағынасында соқыр адам қарауыл бола алмайды, өйткені ол қауіп-қатерді көрмейді; надан адам би бола алмайды, өйткені ол әділ төрелік айтып, дауды дұрыс шеше алмайды. Астарлы мағынасы — ел тізгінін, сөз тізгінін, шешім тізгінін тек сауатты, ақылды, тәжірибелі адам ұстауы керек. Әйтпесе елдің берекесі кетіп, сыртқы жауға да, ішкі дауға да жол ашылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «соқыр» — тек көзі көрмейтін адам емес, көрегендігі жоқ, алдағыны аңғармайтын тұлғаның бейнесі. «Қарауыл» — елдің қауіпсіздігін күзететін сенімді адам. Ал «надан» — білімсіз, ойы тайыз, істің жөнін білмейтін кісі. «Би» — әділдік айтатын, дауды таразылайтын тұлға. Яғни мақал қарама-қарсы образдар арқылы шын мәніндегі қабілет пен жауапкершіліктің маңызын ашып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды басшы таңдау, жұмысқа адам алу, жауапты қызмет беру кезінде қолдануға болады. Мысалы, тәжірибесіз адамды бөлім басшысы етіп қойса, ол ұжымды дұрыс ұйымдастыра алмай, қате шешім қабылдап, бүкіл істі тұралатып жіберуі мүмкін. Сондықтан әр іске лайық, білімді адамды таңдау қажет.
Eldi jaýǵa aldyrar.
Nadannan bı qoısań,
Eldi daýǵa qaldyrar.