Сөйлей-сөйлей шешен,
Көре-көре көсем боласың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам көп сөйлеп, көп тыңдап, көп көріп, өмір тәжірибесін жинақтаған сайын сөзге ұста, ойға жүйрік, істің жөнін білетін болады деген ой. Астарлы мағынасы — білім мен тәжірибе адамды жетілдіреді: біреуден есту, көп нәрсені бақылау, әртүрлі жағдайды көру арқылы адам шешім қабылдауда да, сөйлесуде де шеберленеді. Демек, шешендік те, көсемдік те туа бітпейді, ол үйрену мен өмірден түйгеннің нәтижесі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сөйлей-сөйлей» сөзі жай сөйлеуді емес, көп қарым-қатынас жасап, ойды дұрыс жеткізу машығын білдіреді. «Шешен» — сөзі орынды, дәл адам. Ал «көре-көре көсем» дегені — талай істі байқап, тәжірибе жинаған, ел-жұртқа жөн көрсете алатын адам. Яғни сөз бен көрген-білгеннің екеуі де адамның қалыптасуына қызмет етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, қоғамдық ортада өте өзекті. Мысалы, жас маман көп сөйлесіп, тәжірибелі әріптестерін тыңдап, түрлі жағдайды бақылаған сайын өз ойын анық айтып, ұжымды дұрыс басқаруға үйренеді. Сондықтан бұл мақал адамды үйренуге, байқауға және үздіксіз жетілуге шақырады.
Kóre-kóre kósem bolasyń.