Сөйлей білмес жамандар
Сөзді өзіне келтірер.
Көше білмес жамандар
Көшсе, көлік өлтірер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзді де, істі де жөндеп ұстай алмайтын адамның зияны өзіне ғана емес, айналасына да тиетінін айтады. Бірінші жолда сөйлей білмейтін, ойын дұрыс жеткізе алмайтын жаман адам сөзді өзіне қарсы бұрып алады, яғни орынсыз сөйлеп, өзіне кесірін тигізеді. Екінші жолда жолды, бағытты, көшудің тәртібін білмейтін адам көшсе, көлігіне де, малына да зиян келтіреді деген астар бар. Жалпы мағынасы: білімсіздік, епсіздік және жауапсыздық адамды қиындыққа ұрындырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "сөйлей білу" — тек тілдің шеберлігі емес, ақылмен, орнымен сөйлеу деген ұғым. "Сөзді өзіне келтіру" — ойланбай айтылған сөздің кейін иесіне соққы болып қайтуын білдіреді. Ал "көшу" мен "көлік" — өмір жолы, іс-әрекет, шаруашылықтың бейнесі. "Көлік өлтіру" — шала істің кесірі малға, мүлікке, берекеге зиян әкелетінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде орынсыз пікір жазатын не істі білмей, жауапкершілікпен қарамайтын адамдарға қатысты қолданылады. Мысалы, біреу ойланбай жазған пікірі үшін көпшіліктің сынына қалып, беделінен айырылуы мүмкін. Сондықтан әр сөзді де, әр қадамды да ойланып жасау керек.
Sózdi ózine keltirer.
Kóshe bilmes jamandar
Kóshse, kólik óltirer.