Сөйлегенше сөзіңе өзің қожа,
Сөйлеген соң сөзіңе сөзің қожа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің жауапкершілігін үйретеді. Адам сөйлемей тұрып, өз сөзін өзі билейді: нені айтатынын, қалай айтатынын ойлап, тізгінін ұстайды. Ал сөз айтып қойғаннан кейін, ол өз иесінен бөлініп, енді сол айтылған сөздің салдарына бағынады. Яғни, орынсыз сөз, асығыс уәде, ұшқары пікір кейін өзіңе қиындық әкелуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қожа» сөзі — иелік етуші, билеуші деген мағынада. «Сөзіңе өзің қожа» деуі адамның аузына ие болып, ой елегінен өткізіп сөйлеуін білдіреді. Ал «сөзіңе сөзің қожа» дегені — айтылған сөздің енді қайтарылмайтынын, оның нәтижесі мен салмағы өзіңе тиетінін меңзейді. Мұнда сөз тірі нәрседей әсер етіп, адамның беделін де көтеріп, түсіріп те жіберетін күш ретінде бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, оқу орнында өте маңызды. Біреу ашумен пікір жазып жіберсе, кейін ол сөзіне жауап беруге мәжбүр болады. Мысалы, қызметкер ойланбай басшысына дөрекі хат жіберсе, кейін сол сөзі үшін кешірім сұрап, беделіне нұқсан келтіруі мүмкін. Сондықтан әр сөзді таразылап айту керек.
Sóılegen soń sózińe sóziń qoja.