Шөл жағалап қонба, көл жағалап қон.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға қонатын, тұрақтайтын орнын дұрыс таңдауды ескертеді. Тура мағынасында шөлдің жиегіне қонған ел сусыздық пен қиындыққа ұшырауы мүмкін, ал көлдің жағасы — суы мол, шөбі шүйгін, тіршілікке қолайлы мекен. Астарлы мағынасы да осыған саяды: өмірде пайдасы аз, берекесі кем, тәуекелі көп істі қуаламай, берекелі, қолайлы, ырысы бар жолды таңда деген ой айтылады. Бұл — тек көшіп-қону емес, жалпы шешім қабылдауға берілген ақыл.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы шөл — тапшылықтың, қиындықтың, құрғақ уәденің белгісі. Көл — молшылықтың, тыныштықтың, ырыс пен берекенің нышаны. Қону сөзі көшпелі тұрмыстан туғанымен, мұнда уақытша аялдау ғана емес, бір іске тоқтау, бір бағытты ұстану мағынасын береді. Яғни халық өз тіршілігін табиғатпен салыстыра отырып, «құрғап тұрған жерден қорек іздеме, нәрі бар жерге бет бұр» деген өмірлік тәжірибені жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмысты, оқуды, орта таңдауды дұрыс бағамдауға қатысты айтылады. Мысалы, екі жұмыс ұсынылса, біреуі уәде көп, бірақ ақысы аз әрі тұрақсыз болса, екіншісі сенімді әрі өсуге мүмкіндік берсе, адам «шөл жағалап қонбай», көл жағалағандай, берекелі нұсқаны таңдауы керек. Бұл — ақылмен әрекет етіп, болашағы бар жолға бет бұруға үндейтін сөз.