Шал болғанмен қария болмас,
Шалшық су жиналып дария болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жасы үлкен болғанының өзі оны міндетті түрде ақылгөй, көреген, сыйлы қария етпейтінін айтады. Яғни, тек қартайған кісі емес, өмір көрген, мінезі түзілген, сөзі мен ісі өнегелі адам ғана нағыз қария атанады. Екінші жолдағы ой да соны нақтылайды: аз ғана нәрсе жиналса да, ол үлкен, терең дарияға айнала бермейді. Астары — сапа мен мән саннан, сыртқы көріністен емес, ішкі мазмұннан танылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шал» — жас ұлғайған, бірақ рухани кемелденбеген адам бейнесі. «Қария» — жасы үлкен ғана емес, елге сөзі өтетін, ақылы салмақты, көргені көп абзал жан. Ал «шалшық су» — аз, таяз, бір орында тұрып қалатын су; бұл әлсіздік пен мардымсыздықтың белгісі. «Дария» — терең, кең, мол су, яғни толықтық пен зор қадірдің символы. Образдар арқылы халық адамдық кемелдік уақытпен емес, тәрбиемен, тәжірибемен келетінін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал білімді, тәжірибелі, сабырлы адамдарға құрметпен қарауды, ал жасына қарамай бос сөзді кісіні үлгі тұтпау керегін ескертеді. Мысалы, қызметте жасы үлкен бір адам бәрін өзі білемін деп, бірақ жауапкершілік алмай, орнынан шықпаса, оны нағыз көшбасшы деуге келмейді. Керісінше, жас маман болса да, білімімен, мәдениетімен, парасатымен сыйға ие бола алады.
Shalshyq sý jınalyp darııa bolmas.