Сауысқан сақтығынан өлмейді,
Сұқтығынан өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сақтық пен ашкөздіктің айырмасын көрсетеді. Сауысқанның аман жүруі — оның секемшіл, сақ қимылынан. Ал «сұқтығы» — қолындағысына қанағат етпей, біреудің несібесіне, олжасына қызығып, шектен шығуы. Яғни адам абай болса, қауіптен сақтанады; ал қызғаныш, құнығу, орынсыз қызығу ақыры опық жегізеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы сауысқан — өте секемшіл, жан-жағын аңдып жүретін құс. Халық оны сақтықтың бейнесі етіп алған. «Сақтығы» — алдын ала ойлау, қауіптің бетін ерте тану. «Сұқтығы» — бір нәрсеге сұқтанып қарау, дәмету, ашкөздену дегенді білдіреді. Осы екі ұғым арқылы мақал адамға: өз орныңды біл, артыққа ұмтылма, қанағат сақта деген ой салады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал асығыстық пен пайдакүнемдікке қарсы ескерту ретінде айтылады. Мысалы, бір адам тез байимын деп тексерілмеген іске ақша салса, кейін алдануы мүмкін; ал сабырмен, жағдайды анықтап барып қимылдаған кісі зияннан сақтанады. Сондықтан мақал бүгін де ойланбай жасалған құмарлықтан гөрі, сақтық пен қанағаттың дұрыс екенін ұқтырады.
Suqtyǵynan óledi.