Саумал ішсең, қымыз жоқ,
Байтал мінсең, құлын жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — саумал ішсең, ол қымызға айналып кетпейді; байталға мінсең, одан құлын шықпайды. Яғни бір нәрсені оның табиғи қалпынан тыс пайдалану мүмкін емес. Астарлы мағынасы — әр істің өз реті, өз заманы, өз нәтижесі бар. Адам қолында барды орнымен жұмсап, әр нәрсенің ақысын, шегін, қадірін білуі керек. Тез пайда немесе дайын нәтиже күтудің жөні жоқ.
Образдар мен теңеулер
Саумал — жаңа сауылған, ашымаған сүт. Ол бірден қымыз болмайды, өйткені қымыз болу үшін уақыт пен ашыту қажет. Байтал — әлі құлындамаған жас бие. Оған мінсең де, ол құлын бермейді. Бұл образдар табиғат заңын, мезгіл мен себеп-салдарды білдіреді. Халық осы арқылы «асығыс істің берекесі аз» екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал білімде, еңбекте, кәсіпте өте орынды қолданылады. Мысалы, біреу жаңа ғана курсты бастап алып, бір аптада маман болғысы келсе, оған осы мақал сай келеді: нәтиже бірден шықпайды, тәжірибе мен уақыт керек. Сол сияқты бизнес те, оқу да, спорт та төзім мен жүйелі еңбекті талап етеді.
Baıtal minseń, qulyn joq.