Сау басына сақина тілеп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Сау басына сақина тілеп» деген мақал адамның өзіне қажетсіз пәле іздеп, тыныш тұрған тіршілігіне өзі қиындық шақыруын білдіреді. Тура мағынасында басына сақина сияқты ауыртпалық тілеу айтылғанымен, астарында орынсыз әрекет, ойланбай сөйлеу, өзіне зиян әкелетін іс жасау жатыр. Бұл сөз көбіне ақылсыз қадамға барған, өз жағдайын өзі қиындатқан адамға қатысты айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сау бас» — аман-есен, тыныш өмір сүріп жатқан адам. Ал «сақина тілеу» — бейнелі түрде ауру, машақат, әуре-сарсаң шақыру деген ұғым. Мұнда сақина нақты зат емес, ауыр жүк пен мазасыздықтың символы ретінде қолданылған. Халық осылайша адамға «бар жақсыны бұзба, өзіңе өзің кесір келтірме» деген ескерту айтады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де жиі қолданылады. Мысалы, бір адам жұмысында бәрі дұрыс болып тұрса да, өсекке араласып, бастықпен орынсыз тартысып, өз орнынан айырылып қалса, жұрт «сау басына сақина тілепті» дейді. Яғни, адам байсалды болып, қажетсіз тәуекелден сақтануы керек.