Әр құстың өз алдына жемі бар,
Әр кісінің өз алдына теңі бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — әр құстың қорегі өзіне лайық, әр адамның да өзіне сай сыңары, теңі болады деген ой. Астарлы мағынасы — дүниеде әр жанның табиғаты, талғамы, тағдыры бөлек; сондықтан біреудің таңдауы немесе бақыты екіншісіне дәл келе бермейді. Адам өзіне лайық адамды, өзіне үйлесетін ортаны табуға ұмтылуы керек. Сонымен бірге бұл сөз әркімнің қадірін өз өлшемімен бағалауды, ешкімді кемсітіп, өзгені өзіне ұқсатпау керегін де ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құс» — адам өміріндегі жеке мінез, талғам, несібе иесі. «Жем» — ырыс, несібе, тіршіліктің қажеті. Ал «тең» сөзі — теңдес, сай, лайық жар, серік деген мағынаны береді. Яғни құс қалай өз қорегін табады, адам да өзіне жарасатын адамды табады деген бейнелі ой айтылған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды көбіне отбасы, достық, неке, жұмыс таңдауда қолданады. Мысалы, біреудің мінезі сабырлы, екіншісі өте ширақ болса, екеуі бірдей жараспауы мүмкін. Сонда үлкендер: «Әр кісінің өз алдына теңі бар» деп, әркімнің өзіне лайық жарын, ортасын табатынын еске салады.
Ár kisiniń óz aldyna teńi bar.