Пәлен жерде алтын бар,
Іздеп барсаң, бақыр да жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды қиялға ермей, шындықты дұрыс бағалауға шақырады. Тура мағынасы: «алыста бір жерде алтын бар» деп үміттеніп барсаң да, ол жерден мысқал пайда түгіл, бір тиындық бақыр да таппауың мүмкін. Астарлы мағынасы: сырттай жарқырап көрінген нәрсенің бәрі пайдалы емес, ал алысқа, белгісіз іске соқыр сеніммен ұмтылу бос әуреге ұрындырады. Кейде уәде көп, нәтиже жоқ болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «алтын» — үлкен пайда, мол табыс, жеңіл олжа деген үміттің белгісі. Ал «бақыр» — ең аз ғана құнды зат, яғни тіпті мардымсыз нәтиже жоқ дегенді білдіреді. Мұнда алтын мен бақырды қарама-қарсы қою арқылы халық «үміттің шындыққа сай болуын» ескертеді. Жарқыраған сөзге сеніп, нақты дәлелсіз әрекет ету қауіпті екенін астарлайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тез байып кетемін деп күмәнді іске ұмтылған адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу тексерілмеген инвестицияға «екі есе пайда» деп бәрін салып, соңында ақшасынан айырылса, осы мақал дәл келеді. Ол адамға «алдымен анықтап ал, әйтпесе алтын деп жүріп, бақырсыз қаласың» деп ескерту үшін қолданылады.
Izdep barsań, baqyr da joq.