Өткір пышақ жанға керек, қынға қас,
Өткір сөз дауға керек, жанға қас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, өткір пышақ кәдеге жарайды, бірақ қынға салуға қолайсыз; ал өткір сөз дауды шешуге жарауы мүмкін, бірақ адамға ауыр тиіп, көңілге қаяу түсіреді. Астарлы мағынасы — сөздің екі қыры бар: орнымен айтылған уәж, әділ сын, нақты дәлел қажет кезде пайдалы, бірақ шектен шыққан қатқыл сөз адамды ренжітіп, араға сызат түсіреді. Сондықтан сөзді де пышақтай өткір емес, ойлы да өлшемді қолдану керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «өткір пышақ» — пайдасы бар, бірақ абайлап ұстайтын құралдың бейнесі. Ал «өткір сөз» — шындықты бетке айтатын, таласты тоқтататын қуатты тілдің символы. «Қын» мен «жан» сөздері сөздің тек затқа емес, адам көңіліне де әсер ететінін көрсетеді. Яғни біреуге пайдасы тиген нәрсе екінші жағдайда зиян әкелуі мүмкін.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желідегі пікір, жұмыстағы сын, отбасындағы әңгіме кезінде өте орынды. Мысалы, басшы қызметкердің қатесін ашық айтпай, нақты әрі сыпайы тілмен түсіндірсе, сын пайдалы болады; ал дөрекі сөз адамды жігерсіздендіреді. Осы мақал сөз мәдениетін сақтауға шақырады.
Ótkir sóz daýǵa kerek, janǵa qas.