Орыстың ойыны жаман,
Шошқаның мойыны жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің «ойыны» мен «мойыны» туралы айтқандай көрінгенімен, астарында жағымсыз, сүйкімсіз, қисынсыз нәрсені әжуалау жатыр. Яғни, жақсы болмайтын іс те, тұрпаты да адамға ұнамсыз әсер қалдырады деген ой бар. Халық мұнда нақты бір құбылысты емес, мінезі, қылығы немесе көрінісі жараспайтын нәрсені мысқылмен жеткізеді. Мұндай сөз көбіне орынсыз, қолайсыз, өрескел әрекетті сынау үшін айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Орыстың ойыны» деген тіркес пен «шошқаның мойыны» деген бейне тура мағынада емес, жағымсыздықты күшейту үшін алынған. Шошқа — қазақ танымында кірпиязсыздықтың, сүйкімсіз қылықтың белгісі ретінде көрінеді. Ал «ойын» сөзі ермек емес, орынсыз әрекет, оғаш қылық деген мағынада қолданылып тұр. Екі образ да сөйлемнің мысқылын арттырып, ұнамсыз істің түрін көзге елестетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің оғаш, орынсыз әрекетін сынағанда, не дәмсіз, сапасыз нәрсені сипаттағанда айтылуы мүмкін. Мысалы, бір адам жұмыс орнында маңызды жерде ерсі қалжың жасап, жұрттың ашуын келтірсе, оған: «Мынауың да орыстың ойыны жаман, шошқаның мойыны жаман екен» деп мысқылмен айтуы мүмкін.
Shoshqanyń moıyny jaman.