Орынды сөз - өрең,
Орынсыз сөз - керең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің орнын, мөлшерін және мезгілін дұрыс таңдаудың маңызын айтады. Орынды айтылған сөз адамға ой салып, пайдасын тигізеді, ал орынсыз, шектен шыққан сөз тыңдаушыға өтпей, керексіз болып қалады. Яғни, ақылды адам сөзін салмақтап сөйлейді, ал ойланбай сөйлеген кісінің сөзі еленбей қалады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «өрең» сөзі сөздің биіктігін, өтімділігін, қадірін білдіреді. Бұл жерде орынды сөз — жоғары, мәнді, әсерлі сөз деген ұғым. Ал «керең» — естімейтін, қабылдамайтын адам бейнесі. Астарында: орынсыз сөзді жұрт тыңдамайды, ол құлаққа кірмейді, жүрекке жетпейді деген ой жатыр. Сондықтан сөздің сәні ғана емес, салмағы да болуы керек.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе жұмыс, оқу, әлеуметтік желі, отбасылық әңгімеде өте қажет. Адам ашумен не орынсыз жерде ауыр сөз айтса, қарым-қатынас бұзылуы мүмкін. Мысалы, жиналыста бір қызметкер әріптесін көпшіліктің алдында бетке баспай, мәселені сыпайы әрі дәлелмен айтса, сөзі құнды болады, ал қатты, орынсыз сөйлесе, ешкім құлақ аспайды.
Orynsyz sóz - kereń.