Оң сөз өзен тоқтатар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Оң сөз өзен тоқтатар» деген мақал жақсы, орынды, жылы сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура мағынасында өзенді сөзбен тоқтату мүмкін емес, ал астарлы мағынада адамға айтылған дәлелді, сыпайы, ақылға қонымды сөз кез келген қиындықты, ашуды немесе келіспеушілікті баса алады. Яғни дұрыс айтылған бір ауыз сөз дау-дамайды тоқтатып, адамды сабырға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «өзен» — аса күшті, екпінді, тоқтаусыз ағынның бейнесі. Ол кейде адам бойындағы ашу, кикілжің, берекесіздік сияқты тегеурінді құбылыстарды меңзейді. Ал «оң сөз» — игі ниетпен айтылған, жүрекке жететін, жарастыратын сөз. Халық мұнда сөзді тек дыбыс емес, көңілді түзейтін, ойды өзгертіп, қарым-қатынасты реттейтін күш ретінде танытады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жанжал кезінде, жұмыс орнында немесе отбасында қатты сөздің орнына байыпты әңгіме айту керегін ескертеді. Мысалы, екі әріптес бір мәселе үшін келіспей қалса, бір адамның сабырлы, түсіндіре сөйлегені дауды ушықтырмай, ортақ шешімге әкелуі мүмкін. Демек, дұрыс сөз — татулықтың да, түсіністіктің де құралы.