Ойлы сөз - ұтқыр,
Ойсыз сөз - жұтқыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің салмағы оймен өлшенетінін айтады. Ойлы, мәнді, орнымен айтылған сөз адамға пайда әкеледі, тыңдаушыны иландырады, мәселені шешеді. Ал ойсыз, асығыс айтылған сөз керісінше зиян тигізіп, адамның өзіне де, өзгеге де кесірін келтіреді. Яғни, тілден шыққан әр сөзге жауапкершілікпен қарау керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұтқыр» сөзі — өткір, дәл, әсерлі деген мағынада. Ойлы сөзді қимылға тез түсетін, діттеген жеріне жететін қару іспетті көрсетеді. Ал «жұтқыр» сөзі — жұтып қоятын, жоқ қылатын, құртып жіберетін күшті бейнелейді. Бұл жерде ойсыз сөз адамның беделін де, берекесін де «жұтып» жіберуі мүмкін деген астар бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыс орнында, отбасылық әңгімеде өте маңызды. Бір сәттік ашумен жазылған пікір үлкен дау туғызуы мүмкін. Мысалы, адам чатта ойланып сөйлемей, әріптесін орынсыз сынап жіберсе, ұжымдағы қарым-қатынас бұзылуы ықтимал. Ал сыпайы, дәл айтылған бір ауыз сөз керісінше мәселені тыныш шешеді.
Oısyz sóz - jutqyr.