Өгізді өрге айдағанның өмірі өксиді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өгізді өрге, яғни жоғарыға айдау өте қиын іс, күшті көп қажет етеді. Астарлы мағынасы — табиғатына, мүмкіндігіне немесе қабілетіне сай келмейтін, орынсыз істі зорлап істеу адамның өзін де қажытады, нәтижесі де ойдағыдай болмайды. Кейде адам өз шамасынан тыс ауыр жүк көтеріп, босқа шаршайды, сонда өмірі «өксіп», яғни налумен, күйзеліспен өтеді деген ой айтылады. Мақал ақылмен әрекет етуге, өз орнын, өз шамасын білуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өгіз» — күшті, бірақ қыңыр әрі баяу малдың бейнесі. Ал «өр» — биік, тік, ауыр жолдың символы. Өрге айдау — табиғи емес, қиын әрекет. Осы образ арқылы халық адамға қолынан келмейтін істі күштеп таңудың, орынсыз талпыныстың пайдасыз екенін көрсетеді. «Өксиді» сөзі ішкі күйзеліс пен өкінішті білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі өмірде адамның өз мүмкіндігін ескермей, шамадан тыс жұмысқа немесе орынсыз таңдауға ұрынғанда айтылады. Мысалы, бір адам тәжірибесі жоқ болса да, үлкен жобаны жалғыз алып, уақытында бітіре алмай қиналса, «Өгізді өрге айдағанның өмірі өксиді» деуге болады. Яғни ақылмен жоспарлап, қабілетке сай іс таңдаған дұрыс.