Өгіз өлер жерінде өкіреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіз өлер алдында өкіреді, яғни жан қиналған сәтте қатты дыбыс шығарады. Астарлы мағынасы — адам да қиын жағдайға, тығырыққа тірелгенде, өз мұңын айтып, шағымдануға мәжбүр болады. Кейде кешіккен өкініш, шарасыздық немесе соңғы сәттегі жан айқайы осылай бейнеленеді. Мақал адамды қиындықты ушықтырмай, ертерек ойлануға, дер кезінде сақтық жасауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы өгіз — шыдамды, ауыр жұмысқа жегілетін малдың бейнесі. Оның өкіруі — жай дыбыс емес, жан қиналысының белгісі. «Өлер жерінде» деген тіркес жағдайдың тым ушығып, амал қалмаған шетін кезеңін білдіреді. Халық осындай табиғи көрініс арқылы адамның күйін өте дәл жеткізген: сабырлы көрінген жан да қысылғанда сыр береді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал көбіне мәселені созып жүріп, соңында ғана дабыл қаққан адамға қатысты айтылады. Мысалы, студент емтиханға уақытында дайындалмай, соңғы күні ғана жанталасса, «Өгіз өлер жерінде өкіреді» деуге болады. Яғни, қиындыққа жеткізбей әрекет ету керектігін еске салады.