Не ексең, соны орарсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам қандай дән сепсе, сол дәннің өнімін жинайды. Астарлы мағынасы — өмірде не істесең, соның нәтижесін көресің деген ой. Жақсы іс жасаған адам жақсылыққа, еңбек еткен адам берекеге, ал жамандық жасаған адам өз ісінің салдарына ұшырайды. Яғни адамның бүгінгі әрекеті ертеңгі тағдырын анықтайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ексең» және «орарсың» сөздері егіншілік өмірден алынған. «Егу» — бастама, әрекет, еңбек; «орау» — соның жемісін көру, нәтижесін жинау. Бұл образ арқылы халық адам өмірін егінмен салыстырып, әр істің қайтарымы болатынын өте ықшам, бірақ терең жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал оқуда, жұмыста, қарым-қатынаста жиі қолданылады. Мысалы, студент семестр бойы дайындалмаса, емтиханда төмен баға алады; ал жүйелі еңбектенсе, жақсы нәтиже көреді. Сондықтан бұл мақал адамды жауапкершілікке, адал еңбек пен дұрыс әрекетке үндейді.