Нар ізін нарша басады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Нар ізін нарша басады» деген мақалдың тура мағынасы — нар түйенің ізіне екінші нар ғана дәл түсіп, соны баса алады. Астарлы мағынасы — үлкен істі, ауыр міндетті, биік жауапкершілікті сол деңгейдегі адам ғана жалғастырып, орнын баса алады деген сөз. Яғни, асылдың орнын асыл, мықтының орнын мықты басады. Бұл мақал адамнан тектілік, қайрат, төзім және қабілет талап етеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «нар» — күштің, төзімнің, салмақтың бейнесі. Қазақ ұғымында нар түйе ауыр жүк көтеретін, қиындыққа берілмейтін жануар ретінде қадірлі. «Із» — артта қалған белгі, яғни бір адамның немесе бір істің қалдырған жолы. «Нарша басу» — дәл сол салмақты көтеріп, лайықты жалғастыру дегенді білдіреді. Мұнда бейнелі түрде мұра, қызмет, ел ісі, абырой сияқты үлкен жауапкершіліктер меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де басшылықта, жұмыста, спортта немесе өнерде жиі қолданылады. Мысалы, тәжірибелі ұстаз зейнетке шыққанда оның орнын сол мектептің талапшыл, білікті жас мұғалімі басса, жұрт «нар ізін нарша басты» деп айтады. Бұл — лайықты сабақтастықтың, деңгейлес мұрагерліктің белгісі.