Нәзіктік талға жарасымды,
Қаттылық қайыңға жарасымды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық қасиеті болатынын айтады. Тура мағынасында нәзік, жіңішке талдың табиғатына жұмсақтық, иілгіштік жарасады; ал қатты, берік қайыңға қаттылық сай келеді. Астарлы мағынасы — адамға да мінез бен сөздің орнымен болғаны жарасады. Жұмсақ жанға жұмсақтық, қайсар адамға беріктік, кей жағдайда қаталдау талап керек деген ой бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы тал — нәзіктік, иілгіштік, жұмсақ мінездің бейнесі. Қайың — мықтылық, берік болмыс, төзім мен қаттылықтың символы. Халық табиғаттағы екі ағаштың қасиетін салыстыру арқылы адам мінезін де танытады. Яғни біреуге жұмсақ сөз өтсе, біреуге нақты талап пен қатаң тәртіп қажет болуы мүмкін.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал тәрбиеде, жұмыста, қарым-қатынаста жиі ескеріледі. Әр адаммен сөйлескенде бірдей тәсіл қолдану дұрыс емес: біреуге түсіндіру, біреуге талап қою керек. Мысалы, мұғалім сабағын баяу қабылдайтын оқушыға сабырмен түсіндіреді, ал тәртіп бұзатын оқушыға нақты ескерту береді. Сонда сөз де, тәсіл де орнымен қолданылған болады.
Qattylyq qaıyńǵa jarasymdy.