Мына заман қай заман,
Қаскүнемге жай заман.
Араздық пен өсекке
Өлшеуі жоқ бай заман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қазіргі заманның бет-бейнесін сын көзбен сипаттайды. Тура мағынасында «мына заман» деп белгілі бір кезең айтылғанымен, астарында адамдардың мінезі өзгеріп, қулық-сұмдық, араздық пен өсек көбейген уақыт меңзеледі. Яғни, қаскүнем адамға мұндай орта ыңғайлы, өйткені ол өз ісін жасырып, ел ішіндегі алауыздықты пайдалана алады.
Образдар мен теңеулер
«Қаскүнемге жай заман» деген тіркес — жаман ниетті адамның қолайлы ортасын білдіретін образ. Ал «өлшеуі жоқ бай заман» дегені өсек пен араздықтың тым көбейіп, шегі жоқ кеселге айналғанын көрсетеді. Мұндағы «бай» сөзі байлықты емес, молдықты, шамадан тыс көптікті бейнелейді. Демек, жаман сөз бен жік салу адамды да, қоғамды да улап, кең тарайды деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал әлеуметтік желіде жалған ақпарат, өсек, біреуді қаралау көбейген кезде жиі еске түседі. Мысалы, бір ұжымда тексерілмеген хабар тарап, екі әріптестің арасы ашылса, мұндай мақал сол жағдайдың зиянын дәл сипаттайды. Ол адамдарды сөзге ермей, сабыр сақтап, шындықты тексеруге шақырады.
Qaskúnemge jaı zaman.
Arazdyq pen ósekke
Ólsheýi joq baı zaman.