Малды іріктемесең,
Тұқымы азады.
Қонысты жаңартпасаң,
Өрісі азады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың тұқымын сұрыптап, жақсысын көбейтпесе, малдың сапасы төмендейді; ал қонысын, жайылымын жаңартып отырмаса, өрісі тарылып, берекесі кемиді. Астарлы мағынасы — кез келген істі күтімсіз, іріктемей, жаңғыртпай жүргізсең, оның сапасы да, нәтижесі де құлдырайды. Яғни береке мен өсім өзінен-өзі келмейді, оған ұқыптылық пен дұрыс таңдау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тұқым» — ұрпақ, негіз, сапа деген ұғымды білдіреді. «Іріктеу» — жақсы мен жаманды ажыратып, ең пайдалысын таңдау. «Қоныс» пен «өріс» — тек мал жайылатын жер емес, жалпы тіршілік кеңістігі, мүмкіндік пен ырыс символы. Осы образдар арқылы халық өмірдегі дамудың да, шаруаның да жаңаруға тәуелді екенін бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні бизнеске, білімге, отбасы тәрбиесіне де сай келеді. Мысалы, компания қызметкерлерін дұрыс таңдап, жұмыс тәсілін жаңартып отырмаса, бәсекеде әлсірейді. Сол сияқты бала тәрбиесінде де жақсы орта мен дұрыс бағыт болмаса, нәтиже төмендейді. Сондықтан бұл сөз ұқыптылыққа, жаңаруға және сапаны сақтауға үндейді.
Tuqymy azady.
Qonysty jańartpasań,
Órisi azady.