Мал жетім күтімменен бағылмаса.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Мақалдың тура мағынасы — малға күтім жасалмаса, ол әлсіреп, күйі кетеді. Астарлы мағынасы — кез келген нәрсе, әсіресе тіршілік көзі мен шаруаның берекесі, ұқып пен жауапкершілік болмаса, оңбайды. Яғни малды бағу үшін тек иелік ету аз, оны уақытында суару, жемдеу, қарау, қорғау керек. Бұл ой адамның өміріндегі істің бәріне де қатысты: еңбек те, отбасы да, білім де, қарым-қатынас та күтім мен мән беруді қажет етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, күнкөріс, несібе, еңбек нәтижесі деген кең ұғымды білдіреді. «Жетім» сөзі күтімсіз, қараусыз қалған нәрсенің күйін айқындайды. «Күтімменен бағылмаса» деген тіркес малдың тағдыры адамның қамқорлығына тікелей байланысты екенін көрсетеді. Образ арқылы халық «қараусыз қалған дүние тозады» деген өмір шындығын өте қысқа, әсерлі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, үй жануарына уақытында күтім жасалмаса, ол ауырып қалады; сол сияқты жұмыс та бақылаусыз қалса, нәтиже төмендейді. Мектептегі оқушы да күнде дайындалмаса, білімі әлсірейді. Демек, береке мен табыс ұқыптылықтан басталады.