Қызыл ит қысырамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қызыл ит қысырамайды» деген мақалдың тура мағынасы — қызыл ит те көбейіп, ұрпақ тарата береді дегенге саяды. Астарлы мағынасы — сыртқы түріне, түсіне, жасандылыққа қарап адамды не істі кемсітуге болмайды; табиғатта да, өмірде де әрбір жаратылыстың өз орны, өз қасиеті бар. Кейде көрінеу әлсіз, оғаш не ұнамсыз көрінген нәрсенің өзі тіршілікке бейім, берік болуы мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды біржақты бағаламауға, үстірт пікірден сақ болуға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қызыл ит» — жұрт көзіне ерекше, тіпті жат көрінетін бейне. Ал «қысырамайды» сөзі оның ұрпақсыз қалмайтынын, табиғи заңнан тыс емес екенін білдіреді. Яғни мақал сыртқы көрініс пен шын болмыстың бірдей болмайтынын аңғартады. Ит образы қазақ танымында төзімді, тіршілікке бейім жануар ретінде алынады, ал «қызыл» түсі оның өзгелерден оқшау көрінуін күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де адамды қызметіне, киіміне, түр-түсіне қарап бағаламау керек деген ойға сай қолданылады. Мысалы, ауылдан келген, қарапайым киінген жігітті біреу менсінбей жүрсе, кейін оның білімді, іскер, табысты маман болып шығуы осы мақалдың шындығын дәлелдейді. Яғни сыртқы көрініс емес, ішкі қабілет пен өміршеңдік маңызды.