Қышыған жерден қол кетпес,
Қышытқы жерден сөз кетпес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды қинайтын, мазалайтын нәрсе оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Тура мағынасында қышыған жерге адам еріксіз қолын апарады, себебі қышу тыныштық бермейді. Астарлы мағынада: көңілге тиген сөз, реніш, ауыр тиетін ескерту немесе жанды жаралаған жағдай адам есінде ұзақ сақталады. Яғни біреуді орынсыз сөгу, кемсіту, шамадан тыс шымшылап сөйлеу кейін өкпе мен ренішке айналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қышыған жер» — адамның ішкі мазасыздығы, жанға бататын тұс, сезімтал нүкте. Ал «қол кетпес» — адам сол мазасыздықты тоқтатпайынша тыным таба алмайтынын аңғартады. «Қышытқы жер» — сөз тиетін, намысқа не жүрекке бататын орын. «Сөз кетпес» деуі — айтылған ауыр сөздің ізі өшпей, жадыда қалып қоятынын көрсетеді. Халық осы арқылы сөздің жарасы да болатынын ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желідегі дөрекі пікірге, жұмыстағы орынсыз сынға немесе отбасындағы ауыр сөзге қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкерді көптің көзінше кемсіткен басшының сөзі оның көңілінде ұзақ сақталып, арақатынасты суытуы мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды сөзге сақ, қарым-қатынаста сыпайы болуға үндейді.
Qyshytqy jerden sóz ketpes.