Қыдыр дарымаған адам
есек базарында делдал да бола алмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы түсініксіздеу, өйткені ол астарлы сөзге құрылған. Мағынасы: адамға Қыдыр дарыса, яғни бағы ашылып, жолы болса, ол кез келген істі оңай іліп әкетеді, елдің сеніміне кіреді, орнын табады. Ал ондай ырыс-береке, қабілет, сәттілік жоқ адам ең қарапайым, пайдасы аз істің өзін тындыра алмауы мүмкін. «Есек базарында делдал бола алмау» — ең оңай, жұртқа таныс ортада да ісі жүрмейтін, беделі мен икемі жоқ адамды бейнелейді.
Образдар мен теңеулер
«Қыдыр» — қазақ танымында ырыс, құт, бақ әкелуші киелі бейне. «Есек базары» — қарапайым, тіпті пайдасы төмендеу сауда орнының символы. «Делдал» — екі жақты табысты келісімге жеткізетін, епті, сөзге шешен адам. Осы образдар арқылы мақал адам бойындағы бақ, қабілет, бедел мен іскерліктің маңызын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз ісін жүргізе алмайтын, мүмкіндігі бола тұра нәтиже шығара алмайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу қолынан іс келмей, қарапайым тапсырманы да уақытында бітірмесе, «Қыдыр дарымаған адам есек базарында делдал да бола алмайды» деп ескертуге болады.
esek bazarynda deldal da bola almaıdy.