Күртке күш салсаң өледі,
Өртке күш салсаң сөнеді,
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — күртке де, өрт те күшке көнбейтін, тіпті қарсыласқан сайын қауіпті бола түсетін нәрселер. Астарлы мағынасы — кейбір қиындыққа не қатерге ашумен, асығыс күшпен емес, сабырмен, ақылмен, амалмен қарау керек. Дөрекі әрекет мәселені ушықтырады, ал байыпты қадам оны бәсеңдетеді. Яғни, ауыр істі ақылмен жеңген дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күртке» мен «өрт» — адамның өміріндегі аса қауіпті, қатты құбылыстардың бейнесі. «Күш салсаң өледі», «күш салсаң сөнеді» деген тіркестер тікелей физикалық күшті емес, орынсыз қыспақ пен өрескел қарсылықты меңзейді. Күшпен тиюдің орнына, жағдайдың табиғатын түсініп, соған сай әрекет ету керектігін көрсетеді. Өрт — тез тұтанатын ашу, дау, жанжал сияқты нәрселердің символы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өте орынды. Мысалы, отбасындағы немесе жұмыстағы дау кезінде бірден айқайлап, қыстамай, сабырмен сөйлессең, мәселе тезірек шешіледі. Егер қарсы адам ашулы болса, оған ашумен жауап беру отқа май құйғанмен тең. Сондықтан мақал бізді салмақты болуға, қиындықты ақылмен реттеуге үйретеді.
Órtke kúsh salsań sónedi,