Күніне жүз түлкі алса да,
Тазының ит аты қалмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: тазы күн сайын қанша түлкі ұстаса да, оның аты «ит» болып қала береді. Астарлы мағынасы: адамның істеген ісі қаншалықты мықты, пайдалы, жетістікке толы болса да, оның табиғи болмысы, шыққан тегі немесе жұртқа танылған атауы бірден өзгермейді. Яғни сыртқы табыс адамды толық басқа сипатқа айналдырып жібермейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түлкі» — қиындық, олжа, табыс нышаны. «Тазы» — жылдамдықтың, ептіліктің, шеберліктің бейнесі. Ал «ит аты» деген тіркес адамның немесе заттың түпкі, өзгермейтін болмысын білдіреді. Халық бұл арқылы шын құндылық пен сыртқы беделді ажыратып көрсетеді: жақсы іс адамның қадірін арттырғанымен, оның негізін, тегін, табиғатын өшірмейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам қанша жетістікке жетсе де, мінезі мен түпкі болмысы сақталатынын еске салады. Мысалы, бір қызметкер талай жобаны сәтті аяқтап, басшылықтың сеніміне кірсе де, егер ол өрескел, менмен болса, жұрт оны соған қарап бағалайды. Сондықтан табысқа емес, адамдық қасиетке де мән беру керек.
Tazynyń ıt aty qalmaıdy.