Қозысы өлген саулыққа
Қой теліген барлықта.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қозысынан айырылған саулыққа бөтен қойды телігенде, ол оны бәрібір өзінікіндей қабылдап, бағып-қағуға икемделеді. Астарлы мағынасы: қиындыққа тап болған, бір нәрседен жырақ қалған адам немесе орта жаңа жағдайға тез бейімделеді, жоқтың орнын бармен толтыруға тырысады. Қазақ танымында бұл — адам баласының тіршілікке икемділігі мен шыдамын білдіретін ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «саулық» — қамқорлықтың, аналық мейірімнің бейнесі. «Қозысы өлген» деуі — жоғалту, қасірет, босап қалған орын. Ал «қой теліген» — бөгде нәрсені қабылдау, жетіспегенді амалмен толықтыру. Мақал мал шаруашылығындағы нақты тәжірибеден туғанымен, адам өміріндегі ауыс-түйіс, орны толмайтын нәрсеге көндігу сияқты жағдайларды да аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал кейде адам жұмысынан айырылып, жаңа ортаға тез сіңісіп кеткенде немесе отбасы бір мүшесінен ажырап, қалғандары тіршілікті жалғастырғанда айтылады. Мысалы, бір адам жұмыс орнын ауыстырған соң, бастапқыда қиналса да, жаңа ұжымға тез үйреніп кетсе, үлкендер: «Қозысы өлген саулыққа қой теліген барлықта» деп, адамның бейімделгіштігін айтқандай болады.
Qoı teligen barlyqta.