Көтерем деп түйеден безбе,
Салтанатың емес пе?
Тебеген деп биеден безбе,
Қос қанатың емес пе?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға пайдасы бар, бірақ мінезі ауыр не күтімі қиын нәрседен бірден бас тартпауды үйретеді. Түйе де, бие де – қазақ тұрмысында өте қымбат мал. Бірі көтерем болса да, түйе үйдің жүгін көтеретін, көштің сәні мен берекесін арттыратын түлік; екіншісі тебетін мінезі болса да, қымыз беріп, шаруаға жарайтын, елге ырыс әкелетін мал. Астарлы мағынасы: адамның да, істің де тек кемшілігіне қарап бағаламай, оның шын пайдасын түсіне білу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «салтанат» сөзі түйенің тек мал емес, көштің көркі, байлықтың нышаны екенін білдіреді. Ал «қос қанат» деген теңеу бие мен түйені шаруаның екі тірегі, өмірдің ілгері басуына жәрдемдесетін күш ретінде көрсетеді. Яғни халық малды жай ғана көлік не азық деп емес, тұрмыстың ажырамас құты деп таниды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір қызметкердің мінезі сәл қаталдау болғанымен, жұмысты өте тиянақты істейді. Сол үшін оны бірден шеттетпей, пайдалы жағын бағалау керек. Немесе үйдегі ескі техника жиі қиналса да, әлі жұмыс істеп тұрса, оны жөндеп, пайдасын көру осы мақалдың мәніне сай келеді.
Saltanatyń emes pe?
Tebegen dep bıeden bezbe,
Qos qanatyń emes pe?