Көше білмеген көлік өлтірер,
Сөйлей білмеген өзіне сөз келтірер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі сақтықты қатар үйретеді. Біріншісі — жолды, көше мен бағытты білмей көлік жүргізу үлкен қауіпке апарады, тіпті адам өміріне зиян келтіруі мүмкін. Екіншісі — тілін, сөзін ұстай алмайтын адам өз басына қиындық түсіреді: орынсыз сөз айтып, дау туғызып, беделінен айырылады. Яғни, кез келген іс алдында білім, тәжірибе және ойлану қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көше білмеген көлік» — өмірде дайындықсыз, ережесіз әрекет ететін адамның бейнесі. «Өлтірер» сөзі қауіптің шынайы әрі ауыр салдарын көрсетеді. Ал «сөйлей білмеген» тіркесі сөз мәдениеті жоқ, ойланбай сөйлейтін адамды меңзейді. «Өзіне сөз келтіру» — адамның өзіне сын, өкпе, айып жинап алуын білдіреді. Демек, бұл мақал жолда да, сөзде де ұқыптылық керек екенін астарлайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе көлік жүргізу мәдениеті мен қарым-қатынас әдебіне қатысты айтылады. Мысалы, жас жүргізуші жол ережесін толық білмей асығыс рөлге отырса, апатқа ұрынуы мүмкін. Сол сияқты, әлеуметтік желіде ойланбай жазылған бір пікір адамның өзіне дау мен сын әкеледі. Сондықтан алдымен үйрену, кейін әрекет ету керек.
Sóıleı bilmegen ózine sóz keltirer.