Көкіректе ақыл болмаса,
Көз - шалбардың жыртығы.
Kóz - shalbardyń jyrtyǵy.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамда ішкі ой, парасат, ақыл болмаса, сыртқы көріністің де, көздің бар-жоғының да пайдасы шамалы екенін меңзейді. Тура мағынасында көкірек — адамның ішкі дүниесі, ал көз — көру мүшесі. Астарлы мағынасында ақыл мен сана болмаса, адам айналасын көргенімен, мәнін түсінбейді, дұрыс шешім қабылдай алмайды. Яғни, шын байлық — көретін көзде емес, ойлайтын көкіректе.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көкірек» сөзі адамның ой-санасын, жүрек пен зердені білдіреді. Ал «көз - шалбардың жыртығы» дегені өте өткір мысқыл: жыртықтың еш керегі жоқ, сәні де, пайдасы да жоқ. Осы арқылы ақылсыз адамның көзі болғанымен, оның өмірдегі орны мардымсыз, өйткені ол дүниені көрсе де, түсіне алмайды деген ой айтылады. Образ өте ащы, бірақ тәрбиелік мәні күшті.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал білімді тек көзбен көрумен шектелмей, ой елегінен өткізу керегін ескертеді. Мысалы, әлеуметтік желіден естіген жалған ақпаратқа бірден сеніп қалмай, ақылмен саралаған адам қателеспейді. Сондықтан мақал адамды ойлы, сыншыл, парасатты болуға шақырады.