Қой сүті - қорғасын,
Қойды соққан оңбасын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қойдың сүті өте құнарлы, қою әрі майлы келеді, сондықтан оны «қорғасын» деп әсірелей айтады. Ал «қойды соққан оңбасын» дегені — қойға зәбір көрсету, малды ренжіту дұрыс емес деген ескерту. Астарлы мағынасы: малды, соның ішінде қойды да қадірлеу керек, өйткені ол — ырыс, несібе, тіршілік көзі. Қазақ ұғымында төрт түлікті қорлау — берекені қорлау. Бұл жерде мейірім, қанағат және малға жанашырлық таныту идеясы жатыр.
Образдар мен теңеулер
«Қой сүті - қорғасын» деген теңеу қой сүтінің шипалы, қуатты екенін бейнелейді. Қорғасын сияқты салмақты, қою деген мағына беріп, сүттің нәрлілігін күшейтіп көрсетеді. «Қойды соққан» деген образ — әлсізге күш көрсету, еңбексіз берілген ырысты бағаламау. Яғни қой — момындықтың, берекенің, адал несібенің символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ауыл тіршілігін, мал шаруашылығының қадірін еске салу үшін қолданылады. Мысалы, біреу қойды орынсыз ұрып, малға ұқыпсыз қараса, үлкендер осы мақалмен ескертіп, «Малды ая, берекеңді ая» деген ой айтады. Бұл сөз мал бағудың тек кәсіп емес, жауапкершілік екенін де аңғартады.
Qoıdy soqqan ońbasyn.