Қиыстырып қаласаң, отың жанар,
Қиыстырып айтсаң, халқың нанар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзді орнымен, дәлелмен, ретімен айту керегін меңзейді. Бір істі дұрыс ұйымдастырсаң, нәтиже шығады; дәл сол сияқты ойыңды қисынды, әсерлі жеткізсең, жұрт сенеді. Тура мағынасында «от жағу» үшін шөп-шаламды дұрыс қиыстыру керек, астарлы мағынасында — адаммен тіл табысу үшін сөзді жөндеп құрау қажет. Сөздің салмағы, ойдың жүйесі, дәл уақыты бәрінен маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «отың жанар» дегені — істің орындалуы, берекенің тууы. «Қиыстырып» сөзі — шеберлікпен, үйлестіріп, ретімен жасау дегенді білдіреді. Ал «халқың нанар» дегені — халықтың сенімі бір ауыз ұтымды, қисынды сөзге байланысты екенін көрсетеді. Яғни оттың тұтануы мен елдің сенімі бір ортақ ойға біріктірілген.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал әсіресе сөйлеу мәдениеті мен жұмыс бабындағы қарым-қатынаста өте орынды. Мысалы, мұғалім оқушыға бір ережені құрғақ бұйрықпен емес, нақты мысалмен, байыппен түсіндірсе, бала тез ұғады. Сондай-ақ басшы ұжымға ойды анық жеткізсе, адамдар соған сеніп, қолдайды.
Qıystyryp aıtsań, halqyń nanar.