Кен байлығы жерде,
Сөз байлығы елде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, кен-қазына жердің астында жатады, ал сөздің, шешендіктің, ойдың байлығы халықтың ішінде, ел арасында қалыптасады. Астарлы мағынасы — табиғи байлық көзге көрінетін дүние болса, рухани байлық, әсіресе көркем сөз, даналық, тапқырлық, елдің өмір тәжірибесінен туады. Яғни адамның шын қадірін, елдің даналығын сөзінен тануға болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "кен байлығы" — жер астындағы алтын, күміс, мыс сияқты материалдық қазынаның бейнесі. Ал "сөз байлығы" — халықтың тіл қоры, шешендік өнері, мақал-мәтел, нақыл сөз, ой тереңдігі. Жер қаншалықты бай болса, ел де соншалықты сөзге ұста, ойға жүйрік болады деген ишара бар. Бұл жерде жер мен ел қатар қойылып, материалдық және рухани байлық салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал тіл мәдениетін қадірлеуге, сауатты сөйлеуге, ойды анық жеткізуге үндейді. Мысалы, бір жиналыста не сабақта адам қысқа да нұсқа, дәлелді сөйлеп, өз ойын әсерлі жеткізсе, оның "сөз байлығы" көрінеді. Сондай-ақ бұл мақал кітап оқып, тілін дамыту керегін еске салады.
Sóz baılyǵy elde.