Кедейге көтере алмастай бас береді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамға көтере алмайтын ауыр жүк, яғни шамасынан тыс міндет немесе қиындық жүктеледі. Астарлы мағынасы — тұрмысы төмен, дәрмені аз адамға өмір сынағы көбіне жеңіл болмайды; оған бір ауыртпалық келсе, соның үстіне тағы бір қиындық қабаттасып жатады. Халық мұнда әлеуметтік теңсіздікті, жоқшылықтың адамға түсіретін салмағын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Көтере алмастай бас» — еңсені басатын, адамды титықтататын ауыр жүк бейнесі. Мұнда «бас беру» тіркесі адамның мойнына салынған салмақты, қайғы мен тауқыметті білдіреді. Кедейдің бейнесі — әлсіздік емес, қорғаны аз, тірегі кем адамның күйі. Мақал сол арқылы жоқшылықтың тек қарын емес, көңіл мен жігерге де салмақ түсіретінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды бір адам бірден бірнеше ауыр мәселені арқалап жүргенде қолдануға болады. Мысалы, аз жалақы алатын адам бір мезетте несие, жалдау ақысы, бала оқуы сияқты шығынға тап болса, «кедейге көтере алмастай бас береді» деп айту орынды. Бұл сөз жанашырлық пен шындықты қатар білдіреді.