Кедейдікі көзеде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кедей адамның дүниесі шағын, тұрмысы жұтаң екенін білдіреді. Тура мағынасында кедейдің бар малы, бар ырызығы көбіне бір ғана көзедей ыдысқа сыйып тұрады деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — жоқшылықта адамда көп жиһаз да, мол дүние де болмайды, сондықтан оның тіршілігі қарапайым, қанағатшыл болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы көзe — тұрмыстық шағын ыдыс, аз дүниенің, таршылықтың белгісі. «Кедейдікі» деген тіркес арқылы халық кедейдің жағдайын нақты, көзге елестетін бейнемен көрсетеді. Бұл жерде ыдыстың өзі емес, оның шағындығы мен жұпыны тіршілік символы мәнді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал кей адамның тұрмысы жұпыны, мүмкіндігі шектеулі екенін сипаттауда айтылады. Бірақ оны кекету үшін емес, жағдайды түсініп, аяушылықпен немесе шындықты астарлап айту үшін қолданған дұрыс. Мысалы, ауылда ескі үйде тұратын, жалақысы аз отбасы туралы сөз болғанда: «Олардың тіршілігі қарапайым, кедейдікі көзеде» деп айтуға болады. Бұл сөз таршылықтың шындығын қысқа да нұсқа жеткізеді.