Кедей мен бай жолдас болмас,
Қасқыр мен қой жолдас болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — табиғаты, тұрмысы, мүддесі бөлек кедей мен байдың, қасқыр мен қойдың бір жолдас, бір ортақ дос бола алмайтыны. Астарлы мағынасы — мінезі, көзқарасы, мақсаты үйлеспейтін адамдардың жақындасуы қиын; әсіресе біреудің пайдасы мен екіншісінің зияны қатар тұрған жерде шынайы достық болмайды. Халық бұл сөз арқылы тек байлық айырмасын емес, ішкі болмыс пен ниет айырмасын да меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кедей» мен «бай» — әлеуметтік жағдайы екі түрлі адамдардың бейнесі. Ал «қасқыр» мен «қой» — бір-біріне қарсы тіршілік иелері: қасқыр жыртқыш, қой — момын, қорғансыз. Бұл образдар достықтың берік болуы үшін тек сыртқы жақындық емес, ниет пен мүдденің үйлесуі керек екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ортақ мақсатқа емес, пайдаға ғана сүйеніп араласатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреуі адал еңбекке, екіншісі жеңіл олжаға ұмтылса, олардың серіктестігі ұзаққа бармайды. Бұл сөз адамға дос таңдауда сақ болуды, ортақ құндылыққа сүйенуді ескертеді.
Qasqyr men qoı joldas bolmas.