Қасқырдан қайрат кетсе,
Ешкіні «апа», текені «жезде» дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қайраты кеткен қасқыр әлсізденіп, бұрын жем қылатын ешкіге де батпай, оған жалбақтап, құрмет көрсеткенсіп сөйлейді. Астарлы мағынасы: күші, беделі, айбары азайған адам кейде өз әлсіздігін жасыру үшін орынсыз жуасып, жағымпазданып кетеді. Яғни, мінезі мен беделі төмендеген кісі өзіне пайда іздеп, шын болмысынан айнып қалуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұнда қасқыр — күштің, өктемдіктің, үстем мінездің бейнесі. Ешкі мен теке — әлсіздеу, қорғансыздау жұрттың символы. «Апа», «жезде» деп сөйлеуі — туыстық атаулар арқылы жасалған жасанды сыйластық, яғни шын құрмет емес, сыртқы жылтырақ мінез. Халық осы арқылы айбарынан айырылған кісінің сөзі де, жүрісі де өзгеретінін әжуа етіп көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал мансабы түсіп немесе беделі азайған соң ғана кішіпейілсінген, ал бұрын тәкаппар болған адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, қызметте үстем сөйлеп жүрген адам лауазымынан айырылғаннан кейін бәріне жағынуға тырысса, жұрт «қасқырдан қайрат кетсе» деп бағалайды. Бұл сөз адамды шынайылыққа, тұрақты мінезге шақырады.
Eshkini «apa», tekeni «jezde» deıdi.