Қары ауырмағанның басы ауырмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қары ауырмағанның басы ауырмайды деген мақалдың тура мағынасы — дене мүшесі қары ауырмаса, адамның басы да ауырмайды, яғни аурудың бір бөлігі жоқ болса, екіншісіне де салмақ түспейді. Астарлы мағынасы — бір қиындықтың, ауыртпалықтың дәмін татпаған адам үлкен мәселенің салдарын толық түсінбейді. Жауапкершілік, еңбек, тұрмыс тауқыметі көрмеген кісі сабырдың, төзімнің, қамқорлықтың қадірін аз білуі мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды бәрін жеңіл көрмеуге, өзгенің қиналысын түсінуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қары» — денедегі күш пен тірек, ал «басы» — ой, сана, уайымның белгісі. Қазақ ұғымында бас ауыруы көбіне жан қиналысын, ойдың ауырлауын білдіреді. Яғни бір жері сырқыраған адамның жалпы хал-ахуалы бұзылатыны секілді, өмірдегі бір ауырлық та тұтас адамға әсер етеді. Бұл жерде дене ауруы арқылы өмірлік салмақ, психологиялық күй астарланып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал әсіресе еңбек, отбасы, тұрмыс жауапкершілігі туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, жас қызметкер жобаның қаншалықты қиын екенін білмей, тәжірибелі маманның кеңесін елемесе, кейін қателіктің салмағын өзі сезеді. Сол кезде үлкендер осы мақалмен: «қиындық көрмей, істің қадірін түсіну қиын» деп еске салады.