Қарны ашқан қараша үйге шабады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ашыққан адам қараша үйге, яғни кедейлеу, қарапайым үйге де бас сұғып, тамақ сұрап барады. Астарлы мағынасы: аштық пен мұқтаждық адамды ұяттан, талғамнан, таңдаудан айырып, кез келген жерден көмек іздетеді. Сондықтан халық бұл сөз арқылы жоқшылықтың ауырлығын, таршылықтың адам мінезіне де әсер ететінін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Қарны ашқан» сөзі — тек қарынның ашуы емес, жан күйзелісі мен мұқтаждықтың белгісі. «Қараша үй» — кедей, қарапайым шаңырақтың бейнесі. Мұнда үйдің байлығы емес, есігі ашық, ниеті таза болуы маңызды. Яғни мақал адамды бай-кедей деп бөлмей, аш адамның кез келген жерді паналайтынын нақты образбен көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қиын жағдайда адам амалсыздан қолда барға жүгінетінін білдіру үшін қолданылады. Мысалы, ай соңында ақшасы таусылған студент бұрын мән бермеген арзан асханаға барып, бірдеңе ішіп-жеуге мәжбүр болса, осы мақал орынды айтылады. Ол таршылықтың адамды шынайы жағдайға бейімдейтінін аңғартады.