Қарғамен жолдас болсаң, шоқығаның боқ болар,
Бүркітпен жолдас болсаң, тамағың тоқ болар,
Аққумен жолдас болсаң, тәнің пәк болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам кіммен араласса, соның мінезі мен ықпалы өзіне жұғатынын айтады. Қарға — лас жерді шоқитын құс, сондықтан оның қасында жүрсең, пайдасыз, жиіркенішті іске бейім боласың деген астар бар. Бүркіт — қыран, ол биіктік пен олжаның белгісі, сондықтан онымен жолдас болу — пайдалы, ырысты ортаға қосылу деген сөз. Аққу — тазалық пен сұлулықтың символы, оның бейнесі адамға пәктік, инабат, таза ниет дарытады. Демек, мақалдың түйіні: жақсы адаммен аралассаң, жақсылыққа, жаманмен аралассаң, жамандыққа бейімделесің.
Образдар мен теңеулер
Қарға мұнда жаман әдеттің, төмен мінездің бейнесі ретінде алынған. «Шоқығаның боқ болар» деген тіркес — еңбегі де, нәтижесі де құнсыз, жағымсыз іс екенін көрсетеді. Бүркіт — ерлік, биіктік, нысаналы тіршілік белгісі; «тамағың тоқ болар» — пайда мен берекені меңзейді. Аққу — тазалық, адалдық, әсемдік нышаны; «тәнің пәк болар» — жүріс-тұрыс, ой-санаң тазарады деген мағына береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе достық пен орта таңдауда маңызды. Мысалы, сабағын ғана емес, өзгені де ынталандыратын, адал, тәртіпті достармен жүрген оқушы жақсы әдет қалыптастырады; ал бос сөзге, зиянды іске ерген орта оның уақыты мен болашағын құртады. Сондықтан адам өз ортасын саналы таңдауы керек.
Búrkitpen joldas bolsań, tamaǵyń toq bolar,
Aqqýmen joldas bolsań, tániń pák bolar.