Қара сөзді қамшы қылды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің қаруы да, салмағы да болатынын білдіреді. Тура мағынасында «қара сөз» — жай, қатты, кейде ащы сөз; «қамшы» — ұруға емес, қайыруға, жөнге салуға арналған құрал. Астарлы мағынасында адам сөзді орнымен айтса, ол адамды тікелей жазаламай-ақ, ойландырып, тәрбиелеп, тез түзете алады. Яғни сөздің күші кейде қамшыдан да өткір болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қамшы» бейнесі — күш, әсер, тез ықпал ету белгісі. Қазақ ұғымында қамшы мал айдауға ғана емес, қимылға келтіруге, серпілтуге де қатысты ұғынылады. Ал «қара сөз» — қарапайым, бірақ шындыққа толы, кесіп айтылған сөз. Сондықтан мақал шындықты жасырмай айтқан сөз адамның сана-сезіміне әсер етіп, оны тоқтатып, түзеп жібере алатынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбиеде, басшылықта, отбасылық әңгімеде жиі қолданылады. Мысалы, мұғалім оқушыға ұрсып емес, нақты әрі орынды сөз айтып, оның қателігін түсіндірсе, сол сөз баланы тез ойлантады. Демек, дұрыс айтылған қысқа сөз ұзақ түсіндіруден де әсерлі болуы мүмкін.