Қара қайыспен соққан түйенің дағы кетпес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қара қайыспен, яғни өте мықты, берік құралмен соғылған түйенің денесінде ізі қалып, дағы кетпейді. Астарлы мағынасы: адамға түскен ауыр соққы, қатты қорлық не терең жара оңай ұмытылмайды. Кейбір әсер, өкініш, намысқа тиген сөз немесе өмірдегі ауыр тәжірибе адамның жадында ұзақ сақталады. Сондықтан сөзді де, істі де ойланып жасау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қара қайыс» — жай қайыс емес, қаттылықтың, күштің белгісі. Ал «түйе» — төзімді, ірі, мықты жануар. Бірақ соның өзіне тиген таңба кетпесе, бұл өмірдегі кейбір жараның да ізі өшпейтінін аңғартады. Мақал адам көңілін, ар-ұжданын немесе беделін жаралайтын оқиғаның салмағын бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға ауыр сөз айтып, оны көпшілік алдында кемсітуге болмайтынын ескерту үшін қолданылады. Мысалы, мұғалім оқушыны сынып алдында қатты ұрыса берсе, баланың намысына тиіп, ол ұзақ уақытқа дейін өзіне сенімсіз болып қалуы мүмкін. Мұндайда «Қара қайыспен соққан түйенің дағы кетпес» деп, сөздің жарасы терең болатыны айтылады.