Итпен ойнасаң - үрерсің,
Баламен ойнасаң - күлерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам кіммен араласса, соған лайық мінез көрсететінін білдіреді. Итпен ойнасаң, ол үреді, яғни оған сәйкес әрекетке тап боласың; ал баламен ойнасаң, ол күледі, көңіл көтереді. Астарлы мағынасы — әр ортаның өз табиғаты бар, сондықтан адам да айналасындағы кісінің қасиетіне, жасына, мінезіне қарай қарым-қатынас жасауы керек. Бір жағынан, сақтық пен әдептілікті, екінші жағынан, мейірім мен қарапайымдылықты үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — тек жануар емес, дөрекілік, ашу немесе ретсіз мінездің бейнесі. «Үру» — сол мінездің көрінісі. Ал «бала» — пәктік, тазалық, шынайылық пен қуаныштың символы. «Күлу» — баланың көңіл күйі мен табиғи ашықтығын білдіреді. Осы екі образ арқылы мақал адам мінезінің айналаға тәуелді екенін әрі әркіммен тіл табысудың жолы бөлек болатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал күнделікті қарым-қатынаста өте орынды айтылады. Мысалы, дөрекі адаммен сөз таластырсаң, жанжал тууы мүмкін, ал жылы жүзді, ақкөңіл адаммен сөйлессең, әңгіме де жеңіл өтеді. Сондықтан ол біреудің мінезіне қарай амал ету, сабыр сақтау және айналаңды дұрыс таңдай білу керектігін ескертеді.
Balamen oınasań - kúlersiń.